CẦN HIỂU THẾ NÀO VỀ QUY ĐỊNH CẤM DẠY TRƯỚC CHƯƠNG TRÌNH LỚP MỘT?
Nhiều năm trở lại đây, quy định “cấm dạy trước chương trình” cho trẻ mầm non trước khi các em vào lớp Một được các cơ quan quản lý giáo dục thực hiện khá nghiêm ngặt. Không ít phụ huynh, và cả giáo viên, cảm thấy bối rối, thậm chí là lo lắng – nếu cho trẻ mầm non học chữ, làm toán thì có gì sai hay không? Nếu không cho con học trước, liệu con có theo kịp khi vào lớp Một?
Sự bối rối này là hoàn toàn dễ hiểu, bởi trong thực tế, cụm từ “cấm dạy trước chương trình” được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Và chính những diễn giải sai lầm đã dẫn đến những quyết định gây bất lợi cho trẻ.
Trước hết, cần nói rõ rằng, cấm dạy trước chương trình lớp Một cho trẻ mầm non là một chủ trương hoàn toàn đúng đắn về mặt khoa học giáo dục. Quy định này giúp ngăn chặn tình trạng biến trường mầm non thành nơi dạy thêm, ép trẻ tập đọc, tập viết, làm toán theo đúng nội dung của lớp Một – sai chức năng, nhiệm vụ, mục tiêu của giáo dục mầm non và ảnh hưởng xấu đến việc học tập của con, khiến con cảm thấy nhàm chán, chủ quan khi chính thức vào lớp Một.
Vấn đề nằm ở chỗ, trong quá trình triển khai, nhiều nơi đã vô tình đánh đồng “không dạy trước chương trình” với “không cần chuẩn bị gì cả”. Thậm chí, ở một số trường mầm non, quy định này còn được diễn giải thành cấm dạy chữ, cấm dạy toán cho trẻ 5–6 tuổi. Khi đó, ranh giới giữa việc tuân thủ quy định và bỏ mặc trẻ đã bị xóa nhòa.
Để hiểu đúng, cả phụ huynh và giáo viên cần phân định rạch ròi giữa việc dạy trước chương trình và việc chuẩn bị nền tảng cho trẻ. Dạy trước chương trình là khi trẻ được dạy đúng nội dung, phải thực hiện những yêu cầu giáo dục của lớp Một, với mục tiêu đạt kết quả học tập sớm. Còn chuẩn bị nền tảng là giúp trẻ làm quen dần với ngôn ngữ, chữ viết, âm thanh, con số, tư duy logic, nhất là kỹ năng tập trung và tâm thế học tập, theo cách nhẹ nhàng, phù hợp với lứa tuổi.
Hai điều này hoàn toàn khác nhau. Một đứa trẻ được nghe kể chuyện hằng ngày, được nhận diện chữ cái, được chơi với các con số, được tập cầm bút, vẽ nét, so sánh nhiều – ít, không phải “học trước chương trình”. Ngược lại, đó là những trải nghiệm rất cần thiết để não bộ và tư duy của trẻ sẵn sàng cho việc học tập có hệ thống sau này.
Khi hiểu sai quy định và áp dụng một cách máy móc, hệ quả là nhiều trẻ bước vào lớp Một với trạng thái chưa hề được chuẩn bị cho những yêu cầu thực tế của cấp học mới. Các em không có các kỹ năng học tập cơ bản như giữ trật tự, nghe hiểu và xử lý các yêu cầu của giáo viên, cũng như các kỹ năng cụ thể, cầm bút, nhận diện mặt chữ, đếm số… Điều này không chỉ khiến trẻ gặp khó khăn trong học tập, mà còn ảnh hưởng đến sự tự tin và cảm xúc của các em.
Quan trọng nữa là, trong khi một số phụ huynh và nhà trường tuân thủ rất nghiêm ngặt quan điểm “không dạy gì cả”, thì một số khác lại âm thầm cho con luyện đọc, luyện viết, làm toán ở những lớp dạy thêm bên ngoài. Từ đó, khoảng cách giữa các trẻ khi vào lớp Một ngày càng lớn, không phải vì năng lực bẩm sinh, mà vì mức độ chuẩn bị khác nhau.
Do vậy, câu hỏi đúng mà phụ huynh nên đặt ra không phải là “có được dạy chữ, dạy toán cho con hay không”, mà là “chuẩn bị cho con như thế nào để không ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tự nhiên của con”. Chuẩn bị đúng không khiến trẻ học sớm hơn bạn bè, mà giúp trẻ không bị choáng ngợp, không cảm thấy tự ti và không đánh mất niềm vui học tập khi bước vào môi trường tiểu học.
Trong bài viết tiếp theo, tôi sẽ cùng phụ huynh nhìn ra bên ngoài Việt Nam, để xem trẻ 5–6 tuổi ở các quốc gia có nền giáo dục phát triển được chuẩn bị như thế nào để vào lớp Một và vì sao việc chuẩn bị sớm, nếu làm đúng, lại là một phần tất yếu của giáo dục hiện đại.
Nguyễn Viết Trường
(Thạc sĩ Giáo dục, Đại học Flinders, Adelaide, South Australia – Đồng sáng lập, kiêm cố vấn chuyên môn tại Mầm Non VISA)
